Başı karlı Munzur’un ürperten serinliğini yavaş yavaş ısıtan bir Mart sabahı.
Güneşin ilk ışıkları ilçeye yayılırken gezdiğimiz İliç, günün bu saatinde bile
kalabalık sayılır. 3000 kadar nüfusu olan ilçenin ortasından geçen caddede son
model arazi araçları ve midibüsler, sırtlarında fosfor yeşili yelekler,
kafalarında baretler bulunan maden ve baraj işçilerini taşıyor. Gececi işçiler
yorgun, tıraşları uzamış evlerine dönerken, en az onlar kadar yorgun
görünen gündüz vardiyası işçileri ise uykulu gözlerle boşalan servislere
biniyor. Midibüsler caddeyi toz toprak içinde bırakarak ‘mecburiyet
caddesi’nden ilçenin hemen yanı başındaki maden ve baraj inşaatlarına doğru
gidiyorlar. İliç’te, belki de dünyanın hiçbir yerinde görülemeyecek bir
şekilde, eğimli bir tepenin ortasındaki siyanürlü altın madeni ve hemen ovanın
başlangıcındaki baraj inşaatı yan yana sıralanmış! Tepeden bakıldığında iki
işletmenin tesisleri iç içe geçmiş gibi…
İLİÇ’TE BİR ÇEŞME VAR
Tehcir politikası öncesi Ermenilerin yoğun olarak yaşadığı bir yermiş İliç.
Tıpkı komşu Kemaliye (Eğin, Ermenice Agn, ‘göz, pınar’ anlamında) gibi. Bu iki
komşu ilçenin türküleri bile birbirine karışmış. “Eğin dedikleri bir ufak
şehir”, “Munzur dağı silelenmiş karınan” türküleri buralarda yakılmış.
Ermenilerin yaşadığı dönemden kalan evlerin bir çoğu tarihi özelliklerini
yitirmişler. Hatta bir kilisenin bile dışarıdan belli olmayacak şekilde
boyanarak ev yapıldığını söylüyor bize İliçliler. İlçenin tek tük kalmış tarihi
dokusundan belki de en önemlisi sayılan Saatli Çeşmenin suyu hala gürül gürül
akıyor. İlçeyi gezdiren Av. Serdar Doğan oluğunda bakır bir tas sarkan çeşmenin
lezzetli suyundan içmemizi bekledikten sonra, bu sudan içenin nereye giderse
gitsin bir gün İliç’e döneceği inancının olduğunu söylüyor, gülerek. Adını
öğrenemediği bir ozanın dizelerinden bahsediyor Saatli Çeşme ile ilgili;
“İliç’te bir çeşme var/altından su üstünden zaman akar”…
LENİN’İN İLİÇ’TE NE İŞİ VAR?
Çeşmenin hemen yanı başında belediye tarafından düzenlemesi yapılan şirin bir
parktan karşıdaki karlı dumanlı Munzur Dağlarına bakarken gülümseten bir öykü
daha anlattı Serdar bey. Belediye eski başkanlarından İsmail Eraslan ilçenin
adını değiştirmek istemiş. Nedeni oldukça ilginç; Refah Partili Başkan, İliç’in
adının Sovyetlerin komünist lideri Vladimir İlyiç Lenin’inkine benzemesinden
rahatsız olmuş! Erzincan’ın Refahiye, Kemaliye gibi ilçe isimlerini göstererek
İliç’in adının da Hilaliye olarak değiştirmek istemiş. Belediye başkanı bu
arzusunu yerine getiremeden, bir zabıta tarafından vurularak öldürülmüş.
YİĞİDİN HASINA DELİ DERLER
Anadolu’nun birçok yerinde toplumun genel yargılarından farklı düşünene,
yaşayanlara farklı adlar takılır. Bazı yerlerde ‘aykırı, aşırı’ denir bu
tiplere. Geçtiğimiz yıl gösterilen Entelköy Efeköy’e karşı filminde de böyle
bir ‘aşırı’ karakter vardır. Üniversitede okurken ‘siyasi suç’tan cezaevine
girmiş, çıkınca da gelip köyünde çobanlık yapan birisidir ‘aşırı’. Köyüne gelen
okul arkadaşı bakanı görmeye gitmez, ‘ben ondan büyüğüm, o buraya gelsin’ diye
kendi ayağına çağırır. Sonuçta bakan gider onun evine. Yer sofrasında ‘senin
okulda kollaman sayesinde buralara kadar geldim’ derken bile ‘aşırı’ sözünü
esirgemez; “O zaman da keçi boku gibi hiçbir şeye bulaşmazdın”.
İliç’in de aynı bu filmdeki gibi ‘aşırı’ları var. Yüzlerine karşı demeseler de
bıyık altından bir gülümseme ile ama saygılıca ‘aşırı’ değil ‘deli’ diyorlar
sadece. Anadolu’da söylenen “Bizde yiğidin hasına deli derler” sözündeki ‘deli’
tanımı gibi. Bunlardan birisi Nusret Temürlenk. Harp okulundan ve daha sonra da
İTÜ jeoloji mühendisliği öğretim üyeliğinden siyasi nedenlerle atılmış. O da
cezaevinden sonra köyüne dönmüş, hayvancılık yapmaya başlamış. Altın madeni ve
baraj inşaatları yaşadığı bölgeye geldiğinde, zaten yıllardır eğitimini aldığı bir
olayla karşı karşıya gelmiş. Hem madenin hem barajın tehlikelerini son derece
bilimsel verilerle anlatırken, bu iki işletmenin ilk mağdurlarından birisinin
de kendisi olduğunu söylüyor; “Dostal köyünde 20 yıldır hayvancılık yapıyorum.
Bu baraj ve maden yüzünden 200 hayvanım öldü. Altın madeni küçük tenörlü ama
rezervi yüksek göstererek borsadaki kağıtlarının değerini arttırıyorlar. Ayrıca
bu baraj nedeniyle birinci sınıf tarım toprağı Kaban’ı dolduracak”…
‘ONUN ADI SESSİZ ÖLÜM’
İliç’in bir diğer ‘deli’si de Ali Bozkuş. Bölgede yıllarca maden ocakları
işlettiği için madenciliği iyi biliyor. Bu yüzden siyanürlü altın madenine ilk
karşı çıkanlardan birisi. Şimdi madene karşı hem çeşitli davalar açıyor hem de
ilçedeki tepkinin yükselmesi için çalışıyor. Arada da şiirlerde yazıyor. İşte o
şiirlerden birisi;
Karar senin
siyanürle öleceksin
benim değil karar senin
sessiz sessiz gideceksin
benim değil karar senin
siyanürü bilemezsin
baksan bile göremezsin
genç kardeşim ölemezsin
benim değil karar senin
gel kardeşim etme zulüm
bak şimdiden soldu gülüm
onun adı sessiz ölüm
benim değil karar senin
http://evrensel.net/news.php?id=57029
İlgili haberler
FIRAT SUYU ZEHİR AKACAK, BAKSANA!..
www.facebook.com/photo.php?fbid=559510227416667
Fırat’ın siyanürle imtihanı!
www.facebook.com/photo.php?fbid=561998303834526
Fırat kenarında yiten kuzular!
www.facebook.com/photo.php?fbid=562446043789752
